Η Μόσχα πατά γκάζι και η Δύση κοιτά... πώς το ψηφιακό ρούβλι γίνεται το νέο υπερόπλο στα χέρια της Ρωσίας

Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026, η Ρωσία θα ξεκινήσει τη μαζική εφαρμογή του ψηφιακού ρουβλιού.
Οι μεγάλες τράπεζες και οι επιχειρήσεις λιανικής με ετήσια έσοδα άνω των 120 εκατ. ρουβλίων θα υποχρεούνται να επιτρέπουν στους πελάτες να πραγματοποιούν συναλλαγές και να δέχονται πληρωμές μέσω ενιαίου κωδικού QR. Προς το παρόν, ωστόσο, η χρήση του νέου ψηφιακού μέσου πληρωμών παραμένει προαιρετική για τους πολίτες.
Αυτό επισημαίνει ο Ρώσος αναλυτής, blogger και δημοσιογράφος Yury Baranchik, ο οποίος επιχειρεί να εξετάσει τη νέα πραγματικότητα και να διαπιστώσει εάν το ψηφιακό ρούβλι διαθέτει κάποια ουσιαστικά πλεονεκτήματα.
Όπως σημειώνει, με μια πρώτη ματιά, η δημιουργία μιας νέας μορφής νομίσματος μοιάζει να μην έχει ιδιαίτερο νόημα. Η Ρωσία διαθέτει ήδη ένα ανεπτυγμένο σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών, το οποίο περιλαμβάνει τραπεζικές κάρτες, το Σύστημα Γρήγορων Πληρωμών (SBP), πληρωμές μέσω QR και άμεσες μεταφορές.
Το ψηφιακό ρούβλι δεν είναι ταχύτερο από τις υφιστάμενες μορφές ηλεκτρονικών πληρωμών. Παράλληλα, τα υπόλοιπα σε ψηφιακά ρούβλια δεν θα αποφέρουν τόκους, δεν θα χορηγούνται δάνεια σε ψηφιακά ρούβλια, ενώ ούτε προγράμματα επιστροφής χρημάτων ούτε μπόνους θα συνδέονται με τη χρήση τους.
Η βασική διαφορά, σύμφωνα με τον Baranchik, αφορά το πού βρίσκονται και πώς καταγράφονται τα χρήματα.
Τα χρήματα που τηρούνται σε τραπεζικό λογαριασμό ή συνδέονται με μια κάρτα αποτελούν υποχρέωση της εμπορικής τράπεζας έναντι του πελάτη και καταγράφονται στον ισολογισμό της. Αντίθετα, ο λογαριασμός σε ψηφιακά ρούβλια τηρείται απευθείας στην πλατφόρμα της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, ενώ η εμπορική τράπεζα λειτουργεί ουσιαστικά ως το μέσο μέσω του οποίου ο πελάτης αποκτά πρόσβαση σε αυτή την πλατφόρμα.
Ο Μπαράντσικ διευκρινίζει ότι, για την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, το ψηφιακό ρούβλι σηματοδοτεί τη δημιουργία, για πρώτη φορά, μιας δικής της υποδομής λιανικών πληρωμών.
Η Κεντρική Τράπεζα δεν θα περιορίζεται πλέον στην έκδοση νομίσματος και τη ρύθμιση της λειτουργίας των εμπορικών τραπεζών. Θα διαχειρίζεται παράλληλα μια πλατφόρμα στην οποία θα μπορούν να τηρούνται κεφάλαια ιδιωτών και επιχειρήσεων.
Κατά τον Ρώσο αναλυτή, αυτό συνεπάγεται μια πρωτοφανή συγκέντρωση εξουσιών στα χέρια της Κεντρικής Τράπεζας.

Πίεση στις εμπορικές τράπεζες

Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες για τις εμπορικές τράπεζες. Δεν κινδυνεύουν μόνο να χάσουν μέρος των εσόδων τους από προμήθειες, αλλά και μέρος του ρόλου τους στη διεκπεραίωση των πληρωμών.
Για τον λόγο αυτό, το ψηφιακό ρούβλι παραμένει προς το παρόν περιορισμένο ως μέσο αποταμίευσης, καθώς τα υπόλοιπα δεν αποφέρουν τόκους.
Εάν η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας προσέφερε σε όλους τους πολίτες τη δυνατότητα να τηρούν απευθείας σε αυτήν έντοκα ψηφιακά υπόλοιπα, ένα σημαντικό μέρος των καταθέσεων θα μπορούσε να μετακινηθεί από τις εμπορικές τράπεζες. Αυτό θα συρρίκνωνε τη διαθέσιμη χρηματοδοτική τους βάση και, κατ’ επέκταση, την ικανότητά τους να χορηγούν δάνεια στην οικονομία.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, υποστηρίζει ο Μπαράντσικ, η ύπαρξη των εμπορικών τραπεζών θα μπορούσε να καταστεί σε μεγάλο βαθμό περιττή, καθώς η Κεντρική Τράπεζα θα είχε τη δυνατότητα να εκτελεί απευθείας μεγάλο μέρος των βασικών λειτουργιών του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Ο αυτοματοποιημένος έλεγχος των χρημάτων

Ωστόσο, το ενδιαφέρον της ρωσικής κυβέρνησης για το ψηφιακό ρούβλι δεν οφείλεται μόνο στη δυνατότητα περιορισμού των μεσαζόντων. Σύμφωνα με τον Ρώσο αναλυτή, ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του είναι η δυνατότητα αυτοματοποιημένου ελέγχου της χρήσης των κεφαλαίων.
Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας δοκιμάζει ήδη τη χρήση «έξυπνων συμβολαίων». Δεκάδες χιλιάδες συναλλαγές έχουν υποβληθεί σε πιλοτική επεξεργασία στην πλατφόρμα, με στόχο την ανάπτυξη εφαρμογών για κοινωνικές παροχές, επιδοτήσεις, επισιτιστική βοήθεια, αγορές σχολικών στολών και άλλες μορφές στοχευμένης χρηματοδότησης.
Με αυτόν τον τρόπο, τα χρήματα μπορούν να μεταφέρονται ή να χρησιμοποιούνται αυτόματα μόνο όταν πληρούνται προκαθορισμένες προϋποθέσεις. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό που, από την πλευρά του κρατικού προϋπολογισμού, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό.
Η δυνατότητα αυτή μπορεί να περιορίσει σημαντικά τις πιθανότητες κακοδιαχείρισης ή κατάχρησης δημόσιων πόρων και να συμβάλει στην καταπολέμηση της διαφθοράς.
Για παράδειγμα, εάν το κράτος διαθέσει χρήματα για την κατασκευή ενός σχολείου, οι πληρωμές θα μπορούσαν τεχνικά να συνδέονται αποκλειστικά με τις επιλέξιμες δαπάνες που προβλέπει η σχετική σύμβαση. Αντίστοιχα, στην περίπτωση μιας επιδότησης, θα μπορούσαν να επαληθεύονται αυτόματα ο δικαιούχος, το διαθέσιμο ποσό και οι επιτρεπόμενες χρήσεις των χρημάτων.
Ωστόσο, ακριβώς εδώ ανακύπτει, σύμφωνα με τον Μπαράντσικ, το σημαντικότερο πολιτικοοικονομικό ερώτημα που συνοδεύει το ψηφιακό ρούβλι: σε ποιον βαθμό και με ποιους περιορισμούς θα μπορούν οι πολίτες να διαχειρίζονται τα δικά τους ψηφιακά ρούβλια.

Ο κίνδυνος της σταδιακής διεύρυνσης των περιορισμών

«Επομένως, ο κίνδυνος του ψηφιακού ρουβλιού δεν βρίσκεται στους περιορισμούς που ισχύουν σήμερα, αλλά στην πιθανότητα να διευρυνθεί στο μέλλον το πεδίο εφαρμογής τέτοιων περιορισμών. Είναι, δηλαδή, η λογική του “βατράχου και της σταδιακής θέρμανσης του νερού”.
Και υπάρχει κάτι που πολλοί ξεχνούν: ο διαχειριστής της πλατφόρμας δεν είναι η ρωσική κυβέρνηση, ούτε το Υπουργείο Οικονομικών, αλλά η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία, υπενθυμίζω, δεν υπάγεται στην κυβέρνηση με τον ίδιο τρόπο που υπάγεται μια ομοσπονδιακή κρατική υπηρεσία», προσθέτει.

Συγκέντρωση εξουσιών

Με βάση τα συμπεράσματά του, ένα ενιαίο υπερ-θεσμικό όργανο, ανεξάρτητο από τη ρωσική κυβέρνηση, θα έχει ταυτόχρονα τη δυνατότητα να εκδίδει το νόμισμα, να ρυθμίζει τη λειτουργία των εμπορικών τραπεζών, να καθορίζει τους κανόνες του συστήματος πληρωμών, να διαχειρίζεται την πλατφόρμα του ψηφιακού ρουβλιού, να τηρεί ψηφιακούς λογαριασμούς και να διαθέτει την τεχνική δυνατότητα ανάπτυξης προγραμματιζόμενων πληρωμών.
Κατά τον Baranchik, αυτή η συγκέντρωση τόσο διαφορετικών αρμοδιοτήτων σε έναν μόνο θεσμό δημιουργεί έναν δυνητικά επικίνδυνο συσχετισμό εξουσίας, τον οποίο η ρωσική ηγεσία θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη.

www.bankingnews.gr